Kopstukken
Info  CD  Cabaret  Column  Nieuws  Archief  Gastenboek  Links


terug naar Kopstukken

Aus Greidanus
Helga Ruebsamen
Johan Doesburg
Karel de Rooij
Anton Corbijn
Bas Muijs
Jiri Kylian
Marcel van Eeden
Yvonne Keuls
Louis Behre
Paul van Vliet
Marnix Rueb
Bart Chabot
Eva Maria Westbroek
Cesar Zuiderwijk
Wim de Bie

Jiri Kylian

Het thema van de Boekenweek was dit jaar Geschreven Portretten.
Daarom schreef ik (op basis van een uitgebreid interview) voor de tentoonstelling
Kopstukken (te zien t/m 20 april a.s.) in de Centrale Bibliotheek aan het Haagse Spui de afgelopen maanden 16 portretten van vooraanstaande figuren uit het Haagse Culturele leven.
Zo ook van:

JIRI KYLIAN

Jiri Kylian (Praag, 1947) is een grensoverschrijder. Een kosmopoliet. Dat heeft altijd in hem gezeten. Zijn familie is een typische mix van Midden-Europa. Moeder wordt bij de Pools-Oekraïense grens geboren. Grootmoeder komt uit Silezië, grootvader is een echte Tsjech maar heeft een Hongaarse naam. Evenals Jiri’s vader, maar die heeft weer een Ierse naam. Kylian. Het wereldburgerschap zit in zijn bloed. Op jonge leeftijd spreekt hij al drie talen. Wat achter de grenzen ligt heeft hem altijd aangetrokken. En met taal kan je reizen, daar waar het communistisch bewind het lijfelijk verplaatsen onmogelijk maakt.
Jiri groeit op in Praag. Een stadskind. Praag is een magneet voor buitenlanders. Altijd geweest, al is het massatoerisme inmiddels een verschrikking geworden. Zijn moeder is danseres. Een wonderkind. Op haar tiende geeft zij uitverkochte solovoorstellingen. Zij stopt als ze een gezin krijgt.
Zijn vader is bankier. Een muziekliefhebber, die zingt in een koor. Twee beroepen zijn taboe voor zijn twee zonen: balletdanser en soldaat. Broer Jan wordt uiteindelijk officier. En Jiri... inderdaad.
Hij vindt het fysieke prettig. Hij doet aan acrobatiek. Hij wil bij het circus. Ook zo’n kosmopolitisch universum. Dan ziet hij een balletvoorstelling. In het Nationale Theater. ‘Die Goldene Kapelle’ aan de Moldau, Tsjechisch symbool van nationale trots. Jiri is overrompeld. Dit is het. Hij is negen als hij begint met dansen.
Jiri kan goed leren, zijn leraren hebben hun bedenkingen. Kan je met ballet geld verdienen? Het wordt geaccepteerd. Jiri heeft veel geluk. Hij krijgt een beurs om in Londen te gaan studeren. Hij vertrekt in september 1967. Hij komt terecht in Swinging Londen. Beatles. Rolling Stones. Doors. De totale opwinding. Margot Fonteyn en Rudolf Nurejev zijn op hun top.
Jiri wil Nurejev zijn. Zo eruit zien. Zo dansen. Die combinatie van persoonlijkheid en techniek. Maar hij is geen Nurejev. Dan realiseert hij zich dat hij zijn ideeën beter kan verwezenlijken via lichamen van anderen. Die zijn beter toegerust. De choreograaf Kylian is dan allang geboren. Op zijn twaalfde, dertiende wil hij al met andere mensen iets creëren. Die combinatie van brein en lijf. De driehoek choreograaf-dansers-publiek moet functioneren. Dat is heel ingewikkeld. Het kan verrijken, maar ook beperken. Begrip en vertrouwen zijn essentieel. Kunnen de dansers wat jij wilt zeggen vertalen? Gaan ze mee in jouw pogingen tijdens het ontstaansproces? De choreograaf werkt met levend materiaal. Daar is geen school voor. Hij moet van alles verstand hebben: muziek, kostuums, anatomie, psychologie, diplomatie en ook zelfs van gynaecologie.
In Londen wordt alles anders. Hij ontmoet geweldige mensen. Hij ziet voor het eerst stukken van George Balanchine, Martha Graham. Het moderne ballet. In zijn land is het klassieke ballet domein van de Russen.
Van de Praagse Lente verneemt hij in Londen uit de kranten. In augustus 1968 keert hij terug. Demonstreert mee. Jiri is kosmopoliet, maar Tsjechoslawakije is zíjn land. Voor W.O.II een leidende democratie. Met grote zonen als de politicus Masaryk, de schrijvers Kundera en Havel en de cineast Milos Forman.
Dan komen de Russen. Hij weet het land uit te komen. De beroemde choreograaf John Cranko heeft hem gevraagd voor zijn Stuttgart Ballett. Cranko’s intellect, zijn veelzijdige interesses zijn een grote inspiratie. Overal je neus in steken. Dat filtreren en dan komt iets wat specifiek met jezelf te maken heeft. Jiri Kylian is een choreograaf van 21.
Op zijn 28ste wordt hij door het Nederlands Dans Theater gevraagd als artistiek leider. Hij komt met zijn vrouw Sabine, danseres, naar Den Haag. Onze schilderkunst leert hem Nederland te begrijpen. Ook onze grensoverschrijdende ontdekkingsdrift bevalt hem. Het NDT is een gezelschap in verval. Alles kan opnieuw beginnen.
Het ballet Sinfonietta (1978) betekent een doorbraak. Onder leiding van Jiri Kylian verkrijgt het NDT grote internationale roem. Hij haalt zeer talentvolle choreografen binnen, die daardoor doorbreken. Mats Ek, William Forsythe, Ohad Naharin, Nacho Duato. In 1991 wordt NDT III opgericht, waarin het derde, laatste deel van het dansersleven wordt belicht. Een unicum. Maar het credo blijft: hoofd in de wolken, voeten in de modder.Allemaal in het heerlijke, rustige dorp Den Haag. Zijn thuis. Dat is: waar je mooie werken kan maken en vrienden hebt. Onlangs heeft hij een film gemaakt. Met Havel. Er zijn meer filmplannen. Een nieuwe wereld. Weer een grens om over te steken.